Bata joan eta bestea etorri

 

Legearekin kunpli dezagun urte berriaren bezperan

 https://www.youtube.com/watch?v=VZKDGJBWxcU&list=RDVZKDGJBWxcU&start_radio=1

 

Eta 

  https://www.youtube.com/watch?v=F0AaGa6yHb0

Harira (II). Amaia

 

3289 urte igaro dira Aitor Kaukasotik iritxi zenetik. Urte guzti hauetan Aitormendin dagoen Aitorretxean premua beti mutila izan da baino orain, hainbeste urte ondoren neskarik besterik ez dira jaio. Leinuaren amaiera da!

Bi dira eta hain zuzen biak Amaia deitzen dira zeren profezia batek dio “Amaiera izango da (h)Asiera”. Zer amaitu? Aitorren leinua eta tribu antolakuntza. Zer hasi? Sasoi berriei egokiagoa den Euskariako Erreinua. Euskaldunak uste dute Amaieraren senarra izango dela lehen erregea, baino berriro bi Amaia ditugu, zein izango da erregina?

Bata zaharrena da, beraz premutasun ohituraz bera izan beharko luke baino erdizka soilik da euskalduna aita bisigotua bait du. Hori bai kristaua da. Bera maite duen mutila eta berak maite duena EZ du errege izan nahi

Beste Amaia zeharo euskalduna baino paganoa, ia euskaldun guztiak kristauak direnean. Honek, aldiz, bi mutil ditu bere inguruan eta biak ala biak errege izan nahi dute

Eta arazoa gutxi ez balitz 711 urtean gertatzen da musulmanak Guadaleten ate joka ari diren bitartean. Presa dago lehenbailehen erregea koroatzeko…

Nor izango ote aukeratua?

Erantzuna hurrengo batean.

Aspaldian ez dizuet musikarik utzi eta hemen duzue izeba Amagoia ilargia gurtzen.

 https://www.youtube.com/watch?v=UOybqKAHhEA&list=PLpY7pMj943fY0vUqn4GIJRCtRaLHILKZa

The Paper: Pero ¿Qué festejamos? o ¿A quién?

 

 

Resumen

Desde finales de mayo a finales de septiembre en Euskal Herria celebramos las llamadas fiestas populares y vamos de aquí para allá comiendo y bebiendo en honor de unos seres celestes de los que, en general, poco sabemos.

Laburpena

Maiatzaren hasieratik irailaren amaiera arte Euskal Herrian herri-festak ospatzen ditu eta harat-hunat ibiltzen gara parrandan, jan eta edan, askotan gutxi ezagutzen ditugun pertsonaia zerutiarren ohoretan

Abstract

From the end of May to the end of September in the Basque Country we celebrate the so-called  popular festivals (fiestas) and go from place to place eating and drinking in honor of celestial beings about whom, in general, we know little.

 

Introducción

Entro en clase, 4º de la ESO. SuperNerea y  Nagore a) “Las Frozen” ya se han asentado en primera fila y no porque les interese mi clase sino por todo lo contario, dos mentes científicas como las suyas no se sienten concernidas por nada de lo que yo pueda contar. Si no se dedican a hacer los ejercicios de mates en mis narices es por miedo a la requisa. De hecho, una de las razones de su inquina es que no están seguras de que no haya cumplido con mi amenaza de colgar en el tablón de anuncios de la sala de profes su lista de mejores culos del insti. La lista, con la estoy bastante de acuerdo, resquiat in pacem en mi casillero.

Volvamos al principio, entro y ahí las tengo en primera fila, tiesas, brazos cruzados y mirada displicente. Busco con la mirada a Xabier y Maddi, dos ingenuos que piensan que yo lo sé todo y que haciéndome caso aprenderán mucho. Empiezo:

-        “Las características del arte barroco bla-bla-bla…”

-        “Y entre ellas la atracción por lo feo y lo desagradable. Los pintores barrocos se creen en la obligación de dejar constancia de lo que llamaríamos “fenómenos de feria”, por ejemplo:

Y proyecto una diapositiva de la “mujer barbuda del Spagnoleto”. Surge una voz desde el fondo:

-        “ Pero, Arantxa, eso no es una mujer barbuda”

-        “Ah, no ¿Y qué es?

-        "Un hombre con teta"

-        "No, es una señora que tuvo problemas después de su 4º parto, el niño que tiene en brazos”

-        “Que no, mírale la cara”

-        “Es una campesina pobre del siglo XVII, sin tiempo no dinero para cremas y zarandajas. Es más sabemos quién es, Magdalena Ventura de los Abruzzos”

Aunque como siempre las Frozen no me hacen ni caso o eso fingen pero la Frozen txiki (Nagore) no lo puede evitar:

-        “¿Ésta es la de la última cena?”

“Oh, no”-pienso otra vez han emitido “El código Da Vinci” en alguna tele. Antes intentaba explicarles que esa historia es una estupidez pero ya he desistido, me limito a un:

-        “ La última cena fue en el año 33 y este cuadro es de 1631. Por muy estropeada que esté ¿Tú crees que esta señora tiene 1598 años?”.

-        “Puessss…..”

Super-Nerea ante la tesitura de su acolita tenga que darme la razón en algo decide intervenir y poner las cosas en claro:

-        “Pero, vamos a ver, ¿Las fiestas de Errenteria son por ésta o por la otra?”

Metodología

La metodología usada es la dialéctica, cada uno expone sus opiniones, se permite participar a todos los asistentes y cada uno saca sus conclusiones.

Resultados:

Ninguno, a la clase siguiente “Las Frozen” seguían en su tónica de siempre.

Bibliografía:

Ràfols, J. F. : “Historia del Arte”. Editorial Optima. Barcelona, 2002

Hagen, Rose-Marie & Rainer: “Los secretos de las obras de arte”. Ed Taschen. Barcelona. 2003.

Agradecimientos:

Mi sincero agradecimiento a M.I y S.T sin cuyo interés en tener las cosas claras esta anécdota no hubiera sido posible.

Harira (I). Aitor

 

Aurreko sarreran aipatu bezala nazionalismoak beharrezkoak dituzte heroiak, benetakoak ala asmatuak. Hona hemen hauetako bat: Aitor, euskal aita-oro(korra).

Agosti Xaho zuberotar, protoabertzale eta agnostikoak asmatu eta 1845 urtean argitaratu zuen.

Aitorri deitu izan zaio euskal Tubal, euskal Noe eta askoz ere gutxiago euskal Jakob. Tubal zeren historia Biblian oinarritzen garaian uste zen bera izan zela Espainiara iritsi zen lehena eta bere ondorengoekin populatu zuela; Noe uholdetik salbatu zelako eta Jakob bere semeak izan zirelako euskal tribuen buru eta sortzaileak.

Historia erraza da, Aitor eta bere emaztea Armenian bizi ziren “uholde handia” hasi zenean. Ararat mendian gora egin zuten eta goi-goiko  leize batean babesa topatu arte (Lara, liburuan historia kontatzen duen koblakariak noizbait ere ontzi batez hitz egiten du). Ura bakandu zenean erabaki zuten alde egitea eta bidean jarraitu zuten bere jaioterria gogoratzen zien mendiak topatu arte. Mendi hauek Pirinioak dira. Aitor zazpi semeen aita izango da eta lur berria beraien artean banatuko du euskal zazpi probintziak sortuz.

Esan bezala Xaho ez zen elizaren laguna hortaz bere kondaira honetan Aitor eta bere emaztea dira bere burua salbatzen dutenak inolako Jainkoren laguntza barik.

 

 

Erroma, maite haunat. Erroma, ez haunat maite

 

Zalantzarik gabe Erroma izan zen historiako inperio garrantzitsuenetako bat, denboran gehiena iraun duena eta hedadura jarraiari dagokionez 9. Europarrentzat harrokeri puntu bat izaten zen erromatar hondakinak edukitzea… juxtu XIX. hasiera arte. Bat-batean nazionalismoaren jarrera izan zen :”Mundu guztia menderatu zuten baino guk irmoki eta ausardiaz aurre ekin genien. Garaitu gintuzten baino kostata” eta moda berria izango da Erromari buruko-mina sortu zieten heroiak topatzea: Boudica erregina (taldeko emakume bakarra), Vercingetorix, Herman, Viriato, Corocotta…

Guk, euskaldunak, ere izan genuen gure aitzindaria, Lartaun. Hona hemen bere historia 1824 Juan Ignacio Iztuetak bere  Guipuzcoaco provinciaren condaira edo historia liburuan kontatzen duen bezala.

 

 

Erromatarren etorrera; eta oekin Gipuzkoatarrak

egin izan zituztena jazarra andien azaldurea

 

Zelta, Fenizio, eta Kartagoen ondoren etorri ziran Erromatarrak Españara, aurrekoen azgarriak, eta are gosetiagoak, Jesu Kristoren jaiotza baino ogei ta sei urtez lenago, eta Tubalen etorreratik bi milla, eun ta irurogeigarren urtean, Octaviano Augusto agintari zutela. (…).

(…)

(…)

Agintari ots andiko onek bere etorreran egin zeban aurrenengo lanbidea izan zan, Gipuzkoako Probinzia itsasoz ta leorrez inguru guztitik, martizti samalda andiakin esiturik ifintea. Bereala eraso zion aldeguztietatik su ta gar, Leoi amorratuaren gisa barautsa ta pitsa zeriola, guztia beingoan kiskaldu bear bazeban bezalako ausardiarekin; bañan Gipuzkoatar ernai bulardetsu leialak, ustez ustekabeko lanze estu artan arkitu ziranean, irten ziran beren betiko gordeleku mendi goitituetara; zeintzubetatik egiten ziozkaten Augustoren martizti andiari kalte izugarriak, beraren indar ezopeaz ixekaturik. Etorberri artan jarraitzen zien mendi-mutilai portizki, asmatu al zitzakean sorteari guztiakin egin al guztian bero bero; bañan geroenerako arras ozturik, beraren soldadu guztiak jarri ziran, bide andiaz kanpora oinkada bat bakarra ere eman nai etzutela.

(…)

(…)

(…)

 

 

Egun aetan Zesar Augusto arkitzen zan estutasun andian, bere ondra baliosoaren edergarritzat zer sortu etzekiela; bañan geroenean ere, gizon jakintiak bezala, asmatu zeban bere aomen andia irozotzeko bide zuzen egoki ezin obeagokoa. Mendietan zebiltzan Gipuzkoatarrai gaztigatu zion Octabianok, ezik, guda luze kaltarkitsu hura batalla ondradu baten bidez beingoan bukatua izan zedin, jatxi zitezela ordeka zabal batera, bata bestearen indarrak gizon prestu gisa frogatzera, eta garaitpentsu irteten zanaren borondatera erabakiko zirala egiteko ari zegozkion baimendeak. Gipuzkoatarrak erantzun zioten mandatu gozo oni pozkida betean, baietz; buruz buru irtengo zirala Errezilko zelaiera, berak autatzen zeban egunaren edozeiñ ordutan.

Esan ta egin, Augustok esleitu zeban une bererako, mendi-mutilak an ziran prest Errezilko zelaiean, beren lizarrezko dardai andien erpiñetan burni zorrotzak zituztela, zeintzuk ziraden denpora artan gudarako armak. Batalla balioso au emateko ziran izendatuak, irureun Erromatar indartsuenen kontra, irureun Gipuzkoatar Jazarrari ekiteko aurrean mendi-mutilak egin zuten lendabiziko lana izan zan, beren eskuiko oñetako abarkak erantzirik jartea, lurrari portitzkiago irmaturik, beren indarraz obeto baliatu zitezen.

Modu onetan prestaturik nor bere tokietan jartean, Agintarien otsera eraso zioten alde bietakoak alkarri gogorkiro eginal guztian; eta bostgarren ordulaurenerako, arras txeatu, abarrakitu, eta azpiratuak izan ziran Erromatar aiñ ots andikoak, Gipuzkoako mendi-mutilak gelditzen ziralarik kanpoaren jabe ta garailari ondra andiarekin.

Arri ta zur egiñik gelditu zan Augusto, lenago mundu osoa ikaratu izan zuten soldadurik oberenetakoak ikusi zituenean aiñ aixa ta fite porrokaturik menperatuak, bera buru ta nagusi zutela, mendi-mutil ez jakin iñora ere irten bageko batzubetatik. Uste bageko gertakari onen bidez arkitzen zalarik Octaviano ezin andiagoko atsekabe samiñarekin

garrazturik, Erromako Senaduari gaztigatu zion, nola Errezilko ordeka zelaiean irureun mendi-mutil Gipuzkoatarrak menperatu zituzten beraren Martizti andian arkitzen ziraden irureun soldadu indartsuenak. Bañan mandatu iraiñgarri au Senaduak etzeban ontzat artu izan.

Erromako Batzar andientsu ark erantzun zion Augustori, ezen, etzala arritzeko gauza, eta are gitxiago ikaratzekoa, Gipuzkoatarrak beren Errian batalla irabaztea; bada Erromatarrak ere beren lurrean, orobat egingo ziezatela Gipuzkoatarrai: eta baldin joan nai bazuten eun Gipuzkoatarrek Erromara, beste eun Senaduak ifiniko zituenen kontra peleatzera bertako Batzartar andientsuen aurkezean, promestutzen ziola Senaduak bert bertatik Gipuzkoako Probinziari itz onorezkoaren baitan, ezik, baldin gertatzen bazan Erromatarrak garailari irtetea, Gipuzkoa izan zedilla Erromako Agindearen menpean, mundu osoko beste Probinziak bezalaixen; eta suertez ere Gipuzkoatarrak irabazten bazuten baza, izango zirala berak, Erromako Agintaritza andiarekin adiskidetasunean anaiaturik betiko laztanduak; eta gozatuko ere zituztela lenago bezalaixen, anziña anziñako eta are lendabiziko etorkitik legez ta bidez zituzten beren oitza ta oitura onetsiak eskubide guztiakin.

Senaduaren promes ta eskeñi ondradu au Augustok Gipuzkoatarrak adierazo izan zienean, Probinzia onetako biztanleak zar ta gazte, txiki ta andi guztiak pozkidatu ziran, esan al guztien gañeko atsegintasunean; zergaitik beren baitan arkitzen ziran irme, Errezilko zelaiean bezin aixa menperatuko zituztela Erromatarrak euren Errian ere.

Bereala, Oiarzungo Lartaungo semea Buruzari zutela prestatu ziran eun Gipuzkoatar bata bestearen leian, batalla ematera Erromara joateko, eta beste lagun askorekin batean Cesar Augusto berekin zutela, ekin zitzaiozkan gogoz beren bide luzeari, Senaduari izkribaturik, nola ta zertara zijoatzen.

(…)

Egun batzubetako atsedena Gipuzkoatarrak emandakoan, Senaduak izendatu zituen batallarako eguna ta tokia; baita esleitu ere eun soldadu, Erromako martizti andien artean arkitzen ziran indartsuenak. (…). Ugarte onetara ezin joan zitekean besterik, ezpada, alkarren kontra peleatu bear zuten berreun gudariak. Gabarra batean joan ziran aurrena Senaduak autatutako eun Erromatarrak, eta bereala bestean eun Gipuzkoatarrak. Oek leorrera irtetean lendabizi egin zuten lana izan zan, berak igaro ziran gabarra zulaturik, uraren ondarrera botatzea. Erromatarrak ikusirik eginbide arrigarri au, galdetu ziezaten Gipuzkoatarrai, ea zeren bidez edo zeri zegokala urari eraso zioten gabarra? Erantzun zuten, ezik, etzutela aren bearrik geiago; an arkitzen zala Erromatarrena osorik, zeñaren jabe egingo ziran laster, eta bera askoko zutela, ostera Erromara biurtzeko. Ausardia onezaz ikaratu ziran begira zeuden guztiak, eta ez gitxiena, beren kontra peleatu bear zutenak.

 

Alde bietako gudariak beren dardai andi burni zorrotzdunakin alkargana begira aurkez aurke jarri ziradenean, batallari ekiteko keñua Senaduak egitearekin batean, Gipuzkoatarrak eman zuten lenengo kolpean bota zituzten lurrera laurogei Erromatar, zutik ezin jarri zitezkean moduan arras eroriak beti betiko; eta beste ogeiak ere gelditu ziran erituak zauri andiakin. Gipuzkoatarretatik etzan erori ogei baizik, eta laurogeiak irten ziran garaipentsu, kanpo gogoangarriaren jabe egiñik, batalla aiñ ospatsua aixa ta fite irabazitako ondra andiarekin.

(…)

Erromako Senadu andientsua arriturik gelditu zan, Gipuzkoako mendi-mutilen ausardia ta azkartasun parebagekoa ikustean. (…)

 

Eskeñi ondradu onen bidez Gipuzkoatarrak limurtu ziran Erromako andizkien alaba maitatiakin ezkondurik, batalla irabazi izan zuten toki Transtiberikoan bizi izaten gelditzera. Oen izengaiñ ezagutuenak ziran Lartaun, Ursina edo Urbina, Muru, Ursuan etc. Guztiak Euskarazkoak, iñork ezin uka dezakean bezala, eta gaurko egunean ere Erroman, etxerik aurrenengotzat ezagutzen diradenak.