Hirugarren sarreran aipatu genuen XIX. mendea dela gure sustraien azterketaren mendea. XVIII. mendearen amaieran eta XIX. mendean arkeologiak sekulako gorakada jasango du eta ez soilik han urruti Egipto eta Mesopotamian edo gertuago Grezian edo Turkian baita ere etxean hemen Europako Mendebaldean hasiko gara irudi kolektiboan pertsonaia mitologikoei (basajaunak, laminak, ondinak, maitagarriak…) lotutako lekuak arakatzen ea zer topatzen dugun. 1859ean Pengelly jaunak Brixhamgo leizean egindako indusketa omen da lehena aurrehistoriari lotutakoa eta hor hasi ginen guztiak gure homoak bilatzen (neanderthalensis eta cromagnonensisekin konformatu behar). Urte berean Darwinek “Espezien jatorria” argitaratu zuen sekulako iskanbila sortuz. Guzti honen ondorioa da osaba Sem baztertzeko balio izan zitzaigula.
Nor den osaba Sem? Ba aittattto Jafeten anaia. Arestian esandakoa baino lehen historian atzera egiterakoan Euri-jasa Handiarekin egiten genuen topo. Denok dakigunez, soilik Noe eta bere familia salbatu zirela; haren hiru semeek, Cam, Sem eta Jafettek mundua beraien arte banatu eta bakoitzak norabide bat hartu zuen, Europara Jafett etorri zelarik baino osaba Semen itzala ezin saihestua zen eta europarrak ez gara beti ondo moldatu lehengusu hauekin.
Talka honek sortutako zalantzaren zientzia erantzuna garbia, ideologikoa…
